پس دادن و پاداش اعمال مىباشد ؛ و بيشتر آيات قرآن به اين معانى كاملا تصريح دارند و آشكارا بر آن دلالت دارند و ما به چند نمونه بسنده مىكنيم : إِنَّ إِلَيْنا إِيابَهُمْ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا حِسابَهُمْ « 1 » و إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمنِ عَبْداً « 2 » . و فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ « 3 » . رقيب مترادف شهيد مىباشد ، يعنى كسى كه بر هر چيزى در حركات و سكنات ، مرگ و حيات ، رستاخيز و قيامتش شاهد است و گواه هر چيزى است ، و هيچ چيز در آسمان و زمين از او پنهان نيست . دليل اين مطلب آيهء وَ كُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً ما دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَ أَنْتَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ « 4 » مىباشد . گويى شهيد را به جاى رقيب به خاطر جلوگيرى از تكرار آورده است ، ولى معنا در هر دو يكى است و هر يك كه باشد ، از نظر معنا جانشين ديگرى مىگردد . رقابت و شهادت هر دو به معناى وكالت بر چيزى از باب حفظ و قيوميّت بر آن به واسطهء تدبير است . علّامه طباطبايى در تفسير اين آيه مىگويد : « خداوند سبحان بر هر چيزى وكيل است ، مثل روزى ، زنده كردن ، ميراندن ، حفظ ، دعوت ، هدايت و . . . و او شهيد و گواه است بر اعيان اشياء و افعال آنها از جمله اعمال بندگانش . » اندكى بعد از اين سخن مىگويد : « خداوند سبحان تنها شهيد است نه چيز ديگر ، با وجود همه شهيد است ؛ يعنى حقيقت شهادت از آن خداوند است ؛ چنان كه حقيقت كلّ كمال و خير ، خداوند است و هر آنچه را كه غير او از كمال ، خير و زيبايى دارند بنا به مالكيت دادن اوست ؛ بى آن كه اين مالكيت عزل مالكيت از او گردد ، و به معناى زوال و بطلان مالكيت او نيست . » معناى رقيب به معانى شهيد ، وكيل و حفيظ محدود نمىشود ، بلكه به معناى حسيب هم مىباشد ؛ يعنى كسى كه به تشخيص و محاسبهء اعمال هم مىپردازد . شاهد

--> ( 1 ) - غاشيه ( 88 ) آيهء 25 و 26 : در حقيقت ، بازگشت آنان به سوى ماست . آنگاه حساب [ خواستن از ] آنان به عهدهء ماست . ( 2 ) - مريم ( 19 ) آيهء 93 : هر كه در آسمانها و زمين است ، جز بنده‌وار به سوى [ خداى ] رحمان نمىآيد . ( 3 ) - فصلت ( 41 ) آيهء 11 : پس به اين و به زمين فرمود : « خواه يا ناخواه بياييد . » آن دو گفتند : « فرمان‌پذير آمديم » . ( 4 ) - مائده ( 5 ) آيهء 117 : و تا وقتى در ميانشان بودم بر آنان گواه بودم ؛ پس چون روح مرا گرفتى ، تو خود بر آنان نگهبان بودى و تو بر هر چيز گواهى .